به عنوان ضمير نيز چند جا آمده بود فقط در همين آيات بود . تفسير اجمالى آيه أعراف آنچه با دقّت تامّ و توجّه كامل به دقائق اين آيات بدست مىآيد ، آنست كه : اعراف فاصله و حجابى است بين بهشتيان و جهنّميان ؛ اين حجاب داراى درجات و مراتبى است . در درجات اعلاى آن نفوس قدسيّه كه حاكم و مسيطر بر بهشت و دوزخند و هر يك از آنان را از علائم و سيمايشان مىشناسند ، قرار دارند . آنان به قدرى قوىّ و در مراتب خلوص و قرب ، پا در افق عالى نهاده‌اند كه مُهَيمن و مسلّط بر هر دو گروه از بهشتيان و جهنّميان هستند ، و بهشت و جهنّم در زير نظر و در حيطهء نفوذ و ارادهء آنهاست . آنانند كه به بهشتيان ميگويند : ادْخُلُوا الْجَنَّةَ ، داخل در بهشت شويد ! و آنانند كه يَعْرِفُونَ كُلًّا بِسِيماهُمْ ، همه را از علائم و سيمايشان مىشناسند . و آنانند كه فَأَذَّنَ مُؤَذِّنٌ بَيْنَهُمْ ، در ميان مردم محشر اعلان مىكنند كه : دورى از رحمت خدا فقط براى ستمكاران است . و آنانند كه در خطاب مجهول : وَ نُودُوا أَنْ تِلْكُمُ الْجَنَّةُ ، فاعل آن ندا هستند ، و به اهل بهشت خير مقدم ميگويند و بشارت به خلود و دوام ميدهند . و آنانند كه جهنّميان را مورد مؤاخذه و بازپرسى قرار ميدهند و ميگويند : ما أَغْنى عَنْكُمْ جَمْعُكُمْ وَ ما كُنْتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ . و نيز به